Onlangs las ik een artikel in het FD persoonlijk met de titel “Hypernervositeit: de nieuwe volksziekte“. Alice van Essen beschrijft hoe we altijd maar AAN staan.
Prestatiedruk is geen fase, maar een levenslijn. Van de Cito-toets op de basisschool, tot targets op de werkvloer. Misschien is vertraging geen luxe meer, maar noodzaak.
In de mindfulness en compassie trainingen leggen we het vaak uit aan de hand van de 3 emotieregulatie systemen.
Drie emotieregulatiesystemen
Volgens de compassiegerichte psychologie (o.a. Paul Gilbert) beschikken we over drie evolutionair ontwikkelde emotieregulatiesystemen:
- Het gevaarsysteem
Dit systeem is gericht op overleving. Het scant continu op dreiging en activeert stressreacties zoals vechten, vluchten of bevriezen. Emoties als angst, boosheid en schaamte horen hierbij.
In onze huidige werk- en leefwereld staat dit systeem vaak “aan”: deadlines, sociale druk, prestatienormen en onzekerheid worden door ons brein al snel als gevaar geïnterpreteerd.
- Het jaagsysteem (of prestatiesysteem)
Dit systeem motiveert ons om doelen na te streven, successen te behalen en beloningen binnen te halen. Het geeft energie, focus en drive. Emoties als enthousiasme, ambitie en trots horen hierbij.
Ook dit systeem wordt in onze maatschappij sterk aangesproken: groeien, presteren, optimaliseren en steeds meer bereiken.
- Het kalmeringssysteem
Dit systeem is gericht op rust, veiligheid en verbinding. Het activeert gevoelens van tevredenheid, verbondenheid, zorg en innerlijke stabiliteit. Hier ervaren we dat het goed genoeg is, zonder iets te hoeven bewijzen of najagen.
Waarom vertragen zo belangrijk is
Het probleem is niet dat het gevaar- en jaagsysteem bestaan — ze zijn essentieel. Het probleem is dat ze bij veel mensen structureel overactief zijn, terwijl het kalmeringssysteem onderontwikkeld of onderbenut blijft.
En precies hier komt vertragen in beeld.
Vertragen is geen passiviteit. Het is een bewuste keuze om:
- ruimte te creëren tussen prikkel en reactie
- het zenuwstelsel tot rust te laten komen
- weer contact te maken met wat je voelt en nodig hebt
Zonder vertraging blijft het gevaarsysteem de regie houden. We reageren automatisch, zijn sneller geïrriteerd, minder creatief en minder empathisch. Ook het jaagsysteem kan ons dan gevangen houden in een eindeloze cyclus van “nog meer” en “nog beter”.
Met mindfulness en compassie train je het kalmeringssysteem
In mindfulness- en compassietrainingen geven we daarom extra aandacht aan het kalmeringssysteem. Niet omdat de andere systemen fout zijn, maar omdat ze meestal al genoeg aandacht krijgen.
Mindfulness helpt om op te merken wat er gebeurt — in je lichaam, je gedachten en je emoties — zonder er meteen in mee te gaan. Compassie voegt daar iets essentieels aan toe: een vriendelijke, zorgzame houding naar jezelf en anderen.
Door oefeningen gericht op ademhaling, lichaamsbewustzijn, zelfcompassie en verbinding:
- ervaart het brein meer veiligheid
- zakt de stressrespons
- ontstaat er emotionele veerkracht
- komt er ruimte voor wijsere keuzes
Het kalmeringssysteem fungeert als een soort anker: het helpt ons om het gevaarsysteem te reguleren en het jaagsysteem in balans te houden.
Vertragen als leiderschapskwaliteit
Vertragen vraagt moed. Het gaat tegen de stroom in. Maar het is een krachtige vaardigheid — voor leiders, professionals en mensen in het algemeen.
Wie leert vertragen:
- reageert minder vanuit stress en meer vanuit helderheid
- kan beter omgaan met emoties (van zichzelf en anderen)
- creëert psychologische veiligheid
- blijft duurzaam inzetbaar
Misschien is vertragen wel geen luxe, maar een noodzaak. Niet om minder te doen, maar om bewuster te leven en werken — vanuit rust, verbinding en compassie.
Wil jij meer vertraging in je leven brengen? Kijk hier welke trainingen en zendagen er binnenkort gepland staan.